راهنمای کاربردی و مبتنی بر شواهد
کم‌خونی در کودکان
آنچه هر والد و هر پزشک باید بداند
۱. چرا فقر آهن در کودکان اهمیت دارد؟
فقر آهن ممکن است بر رشد، یادگیری و تمرکز کودکان تأثیر بگذارد. به همین دلیل، پیشگیری از آن اهمیت دارد و در صورت تشخیص کمبود آهن، ممکن است درمان به‌موقع ضروری باشد.
در این مقاله، نشانه‌های احتمالی فقر آهن، منابع غذایی آهن و رویکردی کاربردی برای ارزیابی کم‌خونی در کودکان را مرور می‌کنیم.
۲. علائمی که ممکن است نشانه فقر آهن باشند
نشانه‌های احتمالی فقر آهن که در این راهنما آمده‌اند عبارت‌اند از:
- خستگی و بی‌حالی
- کاهش تمرکز یا افت عملکرد تحصیلی
- بی‌اشتهایی
- تحریک‌پذیری
- تمایل به خوردن یخ، خاک یا مواد غیرخوراکی دیگر
۳. منابع غذایی آهن
اگر مصرف گوشت قرمز برای خانواده مقدور نباشد، مواد غذایی دیگری نیز می‌توانند در تأمین آهن رژیم غذایی نقش داشته باشند. در راهنمای اصلی، منابع زیر معرفی شده‌اند:
عدس، لوبیا و نخود
منابع گیاهی آهن برای گنجاندن در رژیم غذایی.
زرده تخم‌مرغ
یکی دیگر از مواد غذایی ذکرشده در راهنما.
گوشت مرغ و ماهی
گزینه‌هایی برای استفاده در صورت امکان.
کنجد و ارده
از منابع گیاهی که می‌توانند به دریافت آهن کمک کنند.
سبزی‌های برگ سبز تیره
گروه دیگری از مواد غذایی گیاهی برای توجه در برنامه غذایی.
۴. رویکرد عملی به کم‌خونی در کودکان
الگوریتم بالینی ارائه‌شده در راهنمای اصلی، ارزیابی اولیه کم‌خونی را در چهار مرحله دسته‌بندی می‌کند.
مرحله اول: تأیید کم‌خونی
هموگلوبین (Hb) را با مقادیر طبیعی متناسب با سن کودک مقایسه کنید.
مرحله دوم: دسته‌بندی کم‌خونی بر اساس MCV
- میکروسیتیک: MCV پایین‌تر از محدوده متناسب با سن
- نورموسیتیک: MCV در محدوده متناسب با سن
- ماکروسیتیک: MCV بالاتر از محدوده متناسب با سن
مرحله سوم: ارزیابی پاسخ مغز استخوان
برای ارزیابی پاسخ مغز استخوان، از شمارش رتیکولوسیت‌ها استفاده کنید.
مرحله چهارم: بررسی‌های آزمایشگاهی اولیه
- شمارش کامل سلول‌های خون (CBC)
- اسمیر خون محیطی (PBS)
- شمارش رتیکولوسیت‌ها
- فریتین
۵. شرح حال و معاینه بالینی هدفمند
شرح حال هدفمند
- رژیم غذایی و دریافت مواد مغذی
- از دست دادن خون، از جمله خونریزی گوارشی یا قاعدگی
- سابقه خانوادگی کم‌خونی یا تالاسمی
- بیماری مزمن یا التهاب
- مواجهه با داروها یا سموم
معاینه بالینی هدفمند
- رنگ‌پریدگی
- زردی
- بزرگی کبد و طحال
- بزرگی غدد لنفاوی
- التهاب زبان یا التهاب گوشه لب‌ها
- کویلونیشیا یا ناخن قاشقی
- یافته‌های عصبی
۶. پنج نکته مهم بالینی
- فریتین یکی از آزمایش‌های خط اول در صورت شک به فقر آهن است.
- در حضور التهاب، ممکن است با وجود فقر آهن، مقدار فریتین طبیعی باشد.
- علت زمینه‌ای را درمان کنید، نه فقط عدد هموگلوبین را.
- سن کودک در تفسیر مقادیر هموگلوبین اهمیت دارد.
- میکروسیتوز باید با استفاده از مقادیر مرجع MCV متناسب با سن ارزیابی شود.
۷. مقادیر هموگلوبین و MCV بر اساس سن
جدول زیر مطابق مقادیری تنظیم شده است که در اسلاید آموزشی ارسالی درج شده‌اند.
| سن | حداقل Hb (g/dL) | حداقل MCV (fL) |
|---|---|---|
| ۶ ماه تا ۱.۹ سال | 12.5 | 77 |
| ۲ تا ۴ سال | 12.5 | 79 |
| ۵ تا ۷ سال | 13.0 | 81 |
| ۸ تا ۱۱ سال | 13.5 | 83 |
| ۱۲ تا ۱۴ سال، دختران | 13.5 | 85 |
| ۱۲ تا ۱۴ سال، پسران | 14.0 | 84 |
| ۱۵ تا ۱۷ سال، دختران | 14.0 | 87 |
| ۱۵ تا ۱۷ سال، پسران | 15.0 | 86 |
یادداشت برای انتشار: مقادیر جدول از اسلاید ارسالی استخراج شده‌اند و باید پیش از انتشار نهایی توسط نویسنده با منبع موردنظر تطبیق داده شوند. محدوده‌های مرجع و آستانه‌های تشخیصی ممکن است بر اساس سن، جمعیت و راهنمای بالینی متفاوت باشند.
منابع
Nelson Textbook of Pediatrics، ویرایش بیست‌ودوم.
Nathan and Oski's Hematology of Infancy and Childhood، ویرایش هفتم، انتشارات Saunders، سال ۲۰۰۹، جدول 474.1.
